ที่ตั้ง
เวียงไชยปราการ หรือเวียงไชย ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 6 ตำบลแม่งอน อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอฝางมาทางทิศใต้ประมาณ20 กิโลเมตร ปัจจุบันยังคงเหลือซากดูเมือง และกำแพงเมืองปรากฏให้เห็นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น เนื่องจากถูกประชาชนบุกรุกเข้าไปครอบครองใช้เป็นที่อยู่อาศัย
ประวัติ
เวียงไชยปราการแห่งนี้ จากหลักฐานที่ปรากฏตามตำนานสิงหนวัติและ
พงศาวดารชาติไทยกล่าวไว้ว่า เจ้าพรหมกมาร โอรสองค์ที่สองของพระเจ้าพังคราชผู้ครอง โยนกนาคนคร ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากพระเจ้าสิงหนวัติ พระเจ้าพังคราช เป็นกษัตริย์ที่อ่อนแอ จึงเสียเมืองโยนกนาคนครให้แก่พวกขอม(กล๋อม) แห่งเมืองอุมงคเสลาและพระเจ้าพังคราชถูกพวกขอมขับออกจากเมืองโยนกฯ ไปตั้งเมืองใหม่อยู่ที่ เวียงสีทวงในช่วงระยะเวลาที่อยู่ใต้อำนาจของขอมนั้นต้องส่งส่วยให้แก่ขอมเป็นประจำ
เมื่อเจ้าพรหมกุมารเจริญวัยขึ้น ได้ไปสร้างเมืองอยู่ที่ เวียงพางคำ และได้พยายามที่จะรวบรวมพล และฝึกอาวุธให้แก่พลทหารจนกระทั่งมีความชำนาญในการรบสะสมอาวุธไว้ให้พร้อมเพื่อที่จะปลดแอกแยกตัวออกจากใต้อำนาจของขอมจนกระทั่งพระชนวายุได้ 16 พรรษา เห็นว่ากำลังพลและสรรพาวุธพร้อมแล้ว จึงเริ่มงดส่งส่วยแก่ขอม แม้ขอมจะเร่งส่วยมากี่ครั้ง ก็ไม่ได้รับการส่งส่วยกับไป เจ้าพรหมกุมารงดส่งส่วยให้ขอมได้ 3 ปี ฝ่ายขอมเห็นว่าทางเวียงทวงแข็งเมืองแน่นอน จึงยกรี้พลมาเพื่อปรามปราบและตั้งใจจะจับพระองค์พังคราช
กองทัพขอมยกทัพมาถึงเวียงสีทวง เมื่อเจ้าพรหมกุมารทราบข่าวก็ทรงช้างเผือกคู่พระทัยชื่อ ช้างเผือกพางคำ ยกพลออกจากเวียงพางคำไปโจมตีขอมที่ ตำบลทุ่ง สันทราย ได้รับชัยชนะอย่างง่ายดาย ทั้งนี้เพราะบรรดาช้างม้าในกองทัพขอม
เมื่อได้เห็นช้างทรง คือช้างเผือกพางคำตัวประเสริฐ ต่างก็พากันแตกตื่นพ่ายหนีไปอย่างไม่เป็นกระบวน เจ้าพรหมกุมารเห็นดังนั้นจึงเดินทัพรุกหน้าตามตีขอมไปจนถึงเมืองโยนกนาคพระนครล้อมเมืองโยนกไว้ได้และตีหักข้ามเมืองได้ยึดโยนกนาคนครคืนได้จากพวกขอม
เมื่อเจ้าพรหมกุมารตีชิงเมืองโยนกนาคนครได้แล้ว จึงอัญเชิญพระเจ้าพังคราชขึ้นครองเมืองโยนกนาคนครต่อไป ส่วนพระเจ้าพรหมกุมารยังไม่ไว้ใจพวกขอมเกรงว่าจะย้อนรอยกลับมาตีนครโยนกนาคนครอีก จึงไปสร้างเมือง ณ ริมฝั่งแม่น้ำฝาง
ซึ่งเป็นต้นทางที่พวกขอมจะยกพลทัพผ่านมาเพื่อเป็นเมืองหน้าด่านป้องกัน
โยนกนาคนคร เมื่อที่เจ้าพรหมกุมารสร้างขึ้นครั้งนั้นก็คือเมืองไชยปราการ หรือ
เวียงไชยปราการ นั้นเอง
เวียงไชยปราการ สร้างขึ้นประมาณปี พ.ศ.1599 และเจ้าพรหมกุมารมาครองจริงๆ
ประมาณ 1600 พระองค์ครองเมืองไชยปราการประมาณ 59 ปี ก็ทรงประชวรและทิวงคต เมื่อพระชนวายุได้ 77 พรรษา เมื่อสิ้นพรหมกุมารแล้ว บรรดาเสนาอำมาตย์
จึงอัญเชิญพระองค์ไชยศิริ พระราชโอรสซึ่งขณะนั้นพระชนมายุได้ 48 พรรษา
ขึ้นครองราชย์สืบต่อไป
ล่วงมาจนถึงประมาณปีพ.ศ. 1702 เจ้าขวัญเสือฟ้ากษัตริย์ไทยเมา
แห่งเมืองสุธรรมาวดี ได้ยกทัพมาตีเมืองไชยปราการ พระองค์ไชยศิริพยายามต่อสู้ป้องกันเมืองไว้จนสุดความสามารถโดยขอกำลังจากเมืองพี่เมืองน้อง คือ นครไชยบุรี
(เมืองโยนกนาคนคร) และนครไชยนารายณ์ มาช่วย ศึกครั้งนี้นานถึง 8 เดือน
กำลังทัพของฝ่ายข้าศึกเข้มแข็งมากเกินกว่าที่ทัพของพระเจ้าไชยศิริจะต้านไว้ได้
